Armia Krajowa placówki Wilga

Po przegranej kampanii wrześniowej zapadła decyzja o kontynuowaniu walki. W kraju, w końcu września powołano organizację konspiracyjną Służbę Zwycięstwu Polski (SZP). We Francji odtworzono rząd oparty na przedstawicielach przedwrześniowej opozycji (PSL, PPS, SN i SP) i rozpoczęto tworzyć polskie wojsko.

W okupowanym kraju zaczęły powstawać podziemne organizacje do walki z okupantem. Na terenie powiatu garwolińskiego pierwsze organizacje niepodległościowe rozpoczęto tworzyć już w październiku 1939 r. Organizacje tworzyli w większości byli oficerowie i podoficerowie 1. pułku strzelców konnych stacjonującego przed wojną w Garwolinie, żołnierze byłego Centrum Wyszkolenia Kawalerii w Grudziądzu, byli członkowie Polskiej Organizacji Wojskowej oraz harcerze.

W styczniu 1940 r. nastąpiło połączenie organizacji (żołnierzy 1.psk i CWK), które weszły w skład SZP, potem w skład Związku Walki Zbrojnej (ZWZ) przekształconej z SZP. ZWZ istniał do 14 lutego 1942 r. a następnie przemianowany został w Armię Krajową (AK). Pierwszym komendantem Obwodu Garwolin został por. Zygmunt Żebracki ps. „Zygmunt”, „Żeliwa”, oficer 15. pułku piechoty z Dęblina. Do marca 1940 r. Obwód Garwolin o kryptonimie „Gołąb” wchodził w skład Okręgu Lubelskiego a później do Okręgu Warszawa – Województwo. Początkowo obwód dzielił się na placówki, które pokrywały się obszarowo z terenami gmin. Latem 1941 r. dla usprawnienia organizacji  i zwiększenia skuteczności działań dywersyjnych przeprowadzono zmiany w dotychczasowych jego strukturach. Utworzono pośredni szczebel pomiędzy placówkami a dowództwem obwodu – rejony. Placówka Wilga pod dowództwem por. rez. Karola Pieczykolana   i placówka Sobienie Jeziory pod dowództwem ppor. Stanisław Mierzikowicza utworzyły rejon Sobienie, którego  komendantem został ppor. Stanisław Mierzikowicz.

Pracę konspiracyjne w północno – zachodniej części powiatu garwolińskiego zainicjował ppor. Stanisław Mierzikowicz jako były instruktor w szwadronie szkolnym 1 psk. Od 18 października 1939 r. Mierzikowicz przebywał w majątku Całowanie należącym do Teodora Drewitza, ojca chrzestnego sztandaru 1 psk. Po kilku dniach przeprowadził się do Radwankowa i rozpoczął pracę konspiracyjną. Wraz z byłymi żołnierzami 1 psk zbierał broń pozostałą po kampanii wrześniowej. Broń ukryto w leśnym magazynie pod Sobieniami, którym opiekował się kpr. Siemierzewicz.

Mierzikowicz nawiązywał kontakty z osobami myślącymi o dalszej walce, w gminach Sobienie Jeziory, Warszawice i Wilga. Nawiązał kontakt z kierownikiem Szkoły Powszechnej w Mariańskim Porzeczu por. rez. Karolem Pieczykolanem, który został zaprzysiężony w grudniu 1939 r. przez ppor. Stanisława Mierzikowicza ps. „Strzałkowski”. Por. Pieczykolan przyjął pseudonim „Sławosz” i rozpoczął tworzenie struktur niepodległościowego podziemia na terenie gminy Wilga. Gmina została podzielona na pięć ośrodków, które składały się kilku wiosek.

Ośrodek 18 tworzyły wioski: Celejów, Wola Celejowska, Wilga, majątek Wilga i Skurcza. Dowódcą ośrodka i komórki w Wildze był kpr. Antoni Miętus ps. „Czapla”, właściciel kuźni w Wildze. Dowódcą komórki w majątku Wilga był pchr. Henryk Czaplicki ps. „Lubicz”.

Ośrodek 20 tworzyły wioski: Cyganówka, Osiedle Wilga, Polewicz i Trzcianka. Dowódcą ośrodka został mieszkaniec Trzcianki szer. Adolf Kalisz ps. „Ostroga”.

Ośrodek 22 tworzyły wioski: Goźlin, Goźlin Górny, Goźlin Mały, Porzecze Mariańskie, Zalesie, Nieciecz, Ostrybór i Malinówka. Dowódca ośrodka został mieszkaniec Mariańskiego Porzecza były kapral Piotr Tkaczyk ps. „Cirus”.

Ośrodek 24 tworzyły wioski: Holendry, Kępa Celejowska, Wólka Gruszczyńska i Zakrzew. Dowódcą ośrodka został mieszkaniec Kępy Celejowskiej szer. Jan Krzysztoszek ps. „Starosz”.

Ośrodek 26 tworzyły wioski: Podole Nowe, Podole Stare, Wicie Wschodnie, Wicie Stare i Tatarczysko. Dowódcą ośrodka do października 1943 r. był kpr. Antoni Makulec ps. „Gródek”, a później kpr. Mróz ps. „Mewa”.

Dowódcą placówki został por. Karol Pieczykolan ps. „Sławosz”, jego zastępcą do sierpnia 1943 r.  plutonowy Józef Pełka ps. „Sawa”, od sierpnia 1943 r. zastępcą dowódcy placówki został ppor. rez. Wacław Pióro ps. „Bończa”. W strukturach Obwodu garwolińskiego o kryptonimie „Gołąb” był 4 pluton kawalerii, składał się z trzech drużyn wystawionych przez poszczególne ośrodki. W placówce powołano również drużynę dywersyjną, drużynę do przyjmowania zrzutów, sekcję sanitarną, sekcję wywiadu i informacji i łączników.

Pluton składał się z następujących drużyn bojowych:

I drużynę tworzyli akowcy z ośrodka 22: szer. Bąk Feliks ps. „Leszczyna”, szer. Lenarczyk Jan ps. „Braczewski”, st. strz. Pełka Jan ps. „Śliwka”, dowódca sekcji – st. strz. Bonder Henryk ps. „Orlik”, szer. Piętka Jan ps. „Wrona”, szer. Piętka Zygmunt ps. „Kulawy”, szer. Kwiatkowski Stanisław ps. „Lipa”, dowódca sekcji – szer. Kwiatkowski Józef ps. „Wiatr”, szer. Kowalski Wacław ps. „Burza”, szer. Lewiński Aleksander ps. „Żbik”, szer. Gontarz Kazimierz ps. „Sikora”, dowódca sekcji – st. strz. Krawczyk Adam ps. Poręba”, st. strz. Olszewski Jan ps. „Silman”, szer. Zieliński Wacław ps. „Drab”, szer. Tywanek Wacław ps. „Ścigły”, szer. Walkiewicz Józef ps. „Pocisk”, st. strz. Ciara Jan ps. „Dąb”, szer. Krawczyk Jan ps. „Brzest”, szer. Walkiewicz Feliks ps. „Jodła”. Dowódcą I drużyny był kpr. Józef Pełka ps. „Sawa”.

II drużynę tworzyli akowcy z ośrodków 22 i 24. Dowódcą ośrodka 24 został szer. Krzysztoszek Jan ps. „Starosz”. W skład II drużyny wchodzili sekcyjny kpr. Wacław Krzysztoszek ps. „Piorun”, kpr. Krzysztoszek Bronisław ps. „Hultaj”, szer. Krzysztoszek Stanisław ps. „Babinicz”, wachmistrz  Bawolec Władysław ps. „Wicher”, sekcyjny plut. Sagan ps. Grzesio”, szer. Jeziorek Stefan ps. „Czyżyk”, „Kruk”, szer. Tkaczyk Henryk ps. „Kosa”. Dowódcą ośrodka 22 został kpr. Tkaczyk Piotr ps. „Cirus”, sekcyjnym – st. strz. Zieliński Jan ps. „Sokół”, szer. Jankowski Antoni ps. „Jaskółka”, szer. Komosiński Piotr ps. „Sęp”, Książek Władysław ps. „Dąbrowa”. Dowódcą II drużyny był kpr. rez. Hamerski Kazimierz ps. „Olszak”

III drużynę wystawiły ośrodki 18, 20 i 26 w jej skład wchodzili:  dowódca III drużyny i dowódca ośrodka 18 – kpr. Miętus Antoni ps. „Czapka”. Z moich ustaleń wynika, ze do tego ośrodka, do III drużyny, należeli: Kowalczyk Andrzej, Kowalczyk Stanisław, Węgrzynek Eugeniusz, Węgrzynek Wacław. Dowódcą ośrodka 20 był szer. Kalisz Adolf ps. „Ostroga”, dowódca ośrodka 26 – kpr. Makulec Antoni ps. „Gródek” oraz kpr. Wasilewski Andrzej ps. „Wiąz” – sekcyjny, szer. Wiśniewski Stanisław ps. „Kwiatek”, szer. Polak Stefan ps. „Gruszka”, szer. Płukarski Mieczysław ps. „Kula”, szer. Płukarski Bolesław ps. „Wilk”, „Żbik”, szer. Wasilewski Władysław ps. „Olszyna”, szer. Kowalczyk Antoni ps. „Listek”, „Śliwka”, szer. Maszkiewicz Władysław ps. „Jabłoń”. Pluton strzelecki liczył 49 osób.

Do placówki AK także należeli: chorąży Rzadkiewicz Stefan ps. „Brzoza”, kpr. Goleniewski Zenon ps. „Wałcz”, st. strz. Studniarek Marian, Łuszczyk Stanisław ps. „Ryś”, szer. Jeziorek Jan ps. „Borowy”, szer. Budyta Paweł ps. „Gospodarz”, szer. Kondej Jan, Dębski, Zowczak, ppor. Bijak Seweryn ps. „Klon”, ppor. Krawczyk Władysław ps. „Sparta”, kpr. Mróz Mieczysław ps. „Mewa”, Krawczyk Stanisław ps. „Strzała”, Sędkowski Henryk ps. „Leśnik”.

Oficerem gospodarczym placówki był mieszkaniec Celejowa ppor. rez. Józef Łaski ps. „Korab”. Oficerami szkoleniowymi byli ppor. zaw. Drucki – Hofer Hieronim i podchorąży Czaplicki Henryk „Żuraw”. Dowódcą saperów był mieszkaniec Wilgi kpr. Marcin Woźniak ps. „Gwóźdź”. Łącznikami w placówce byli Tkaczyk Natalia i Kuźnicki Józef.

Dowódcy poszczególnych ośrodków byli zastępcami dowódcy placówki Wilga do spraw organizacyjnych. Prowadzili werbunek nowych członków do organizacji i wywiadu na terenie podległego ośrodka. Składali raporty dowódcy placówki z działalności i zachowania sołtysów oraz pracowników gminy. Punkt kontaktowy z dowódcą znajdował się w sklepie Piotra Tkaczyka „Cirusa” w Mariańskim Porzeczu. Do punktu kontaktowego trafiały meldunki i prasa podziemna. Osoby przychodzące po prasę podziemną podawały ustalone hasło. Drugim miejscem spotkań w Mariańskim Porzeczu była organistówka, w której odbywały się szkolenia z budowy i obsługi broni. Podczas szkoleń organistówka była ochraniana przez wystawione czujki, a wewnątrz przy zasłoniętych oknach rozkładano i oliwiono broń. Drobne prace rusznikarskie wykonywał Antoni Jankowski ps. „Jaskółka”  w swojej stodole. Zajęcia z taktyki i ostre strzelanie prowadzono w lesie na wydmach pod Ostrymborem.

Po wysiedleniu niemieckich kolonistów z terenu gminy od października 1942 r.  stanowisko wójta po Niemcu Bleichu objął Władysław Bawolec ps. „Wicher”, który z sekretarzem Stanisławem Krzemińskim ps. „Swojak” i pracownikiem gminy Michałem Pióro ps. „Constans” przekazywali informacje z urzędu gminy. Informacje  z posterunku policji w Wildze przekazywał policjant Stanisław Szczepański ps. „Cienki”.

Dowódcą sekcji sanitarnej do 17 lutego 1944 r. była Leokadia Goleniewska – Gładysz ps. „Lesia” (studentka medycyny), a po jej śmierci dowódcą sekcji sanitarnej została mieszkanka Kępy Celejowskiej Klara Pióro ps. „Jasna”. Do sekcji sanitarnej należały: Gujanka Stanisława ps. „Stasia”, Cieplińska Zofia ps. „Jagoda”, „Magda”, Ciara – Grzywacz Maria ps. ”Słoń”, Pieczykolan Jadwiga ps. „Amata”, Nowicka Maria ps. „Sarna”, Borkowska Zofia ps. „Monika”, Majak – Pełka Stanisława ps. „Kalina”, Głogowska Wanda ps. „Wanda”, Głogowska Bogusława ps. „Jaskółka”, Kowalska Maria ps. „Wiewiórka”.

W ramach przygotowań do powszechnego powstania zbrojnego Delegatura Rządu na Kraj zdecydowała o powołaniu Państwowego Korpusu Bezpieczeństwa, przyszłej służby policyjnej. W skład PKB w terenie wchodziła Ludowa Straż Bezpieczeństwa (żołnierze BCh) i Straż Samorządowa (AK). Dowódcą Straży Bezpieczeństwa w gminie Wilga od listopada 1943 r.  był sierżant piechoty Kabulski ps. „Sokora”. Przewidywany stan Straży Samorządowej w gminie w 1944 r.  miał wynieść 20 osób.

Po utworzeniu Generalnego Gubernatorstwa okupant niemiecki zamknął szkoły wyższe i średnie, funkcjonowały tylko szkoły podstawowe, gdzie nauczano w ograniczonym programie (bez historii, geografii). Nauka tych przedmiotów odbywała się potajemnie. W 1942 r. powołano Powiatową Komisję Oświaty i Kultury. Ekspozytury tajnych władz oświatowych powołano również w gminach. W gminie Wilga przewodniczącym komisji oświaty został kierownik szkoły w Mariańskim Porzeczu Karol Pieczykolan ps. „Wilski”, a członkami komisji Michał Pióro ps. „Constans” i nauczycielka z Wilgi Maria Skrzynecka.

Działania i akcje partyzanckie na terenie Placówki Wilga

W kwietniu 1943 r. powstał Oddział Partyzancki „Chochlik” składający się z trzech drużyn pod dowództwem por. Czesława Benickiego ps. „Komar”. Oddział zbierał się w wyznaczonym miejscu koncentracji i działał w zależności od potrzeb od kilku do kilkunastu dni. Po wykonaniu zadania żołnierze powracali do domów. W połowie września 1943 r. kpt. Czesław Benicki Czesław ps. „Komar”,  dowódca oddziału partyzanckiego, w obawie przed aresztowaniem członków rodziny – żony i dzieci – umieścił ich w Wildze u Pani Różyckiej. „Komar” w towarzystwie szefa oddziału kpr. pchor. Jana Kosickiego  ps. „Max” odwiedził konno swoją rodzinę, z którą spędził noc. Z Wilgi wyruszyli już świtem. Wspomina – „Wśród spotykanych ludzi, jeźdźcy w polskich mundurach, budzili zrozumiałe zainteresowanie”. Spotkania z rodziną były więc ryzykowne, w Wildze stacjonował pluton niemieckiej żandarmerii.

19 sierpnia 1943 r. między Wilgą a Skurczą doszło do potyczki pomiędzy Niemcami i patrolem z placówki Łaskarzew. W skład patrolu AK wchodzili: Andrzej Marian Grudniak ps. „Grom”, Janusz Pach ps. „Burza”, Feliks Kondej ps. „Kaktus”, Henryk Kliczek ps. „Twardy” i Antoni Kondej ps. „Wolny” (ranny w czasie potyczki).

3 października 1943 r. ze sklepu w Mariańskim Porzeczu skonfiskowano cukier, jaja, papierosy oraz gotówkę w kwocie 2186 zł.

Partyzanci z oddziału zaopatrywali się w Wildze w żywność. Jak wspomina por. Bolesław Wójcik ps. „Osa”, będąc w pobliżu Wilgi na tak zwanych „Siedmiu Morgach” przychodzili po chleb do piekarni Smerczyńskiego. Z majątku Wilga przejęto świnie. Tak o tym wspomina „Osa” – „ Pod koniec września stacjonowaliśmy w okolicach Wilgi. Któregoś dnia, przy okazji dostarczania nam żywności, odwiedził nasz obóz administrator majątku Zabiełłowej – Czaplicki. W toku rozmowy dowiedziałem się od niego, że za tydzień Zabiełłowa ma oddać na kontyngent dwie świnie, które chętnie przekaże nam, jeśli zabierzemy je nocą, pozorując napad. Ustaliliśmy datę i godzinę. Zgodnie z porozumieniem mój pluton opanował dwór wraz z zabudowaniami. Sterroryzowany na oczach całej służby Czaplicki zaprowadził nas do chlewa i pokazał dwie opasłe sztuki, oznaczone kolczykami. Po zabiciu świń załadowaliśmy je na wozy i udaliśmy się w drogę”. Akcję przeprowadziła 3 drużyna Oddziału Partyzanckiego pod dowództwem ppor. Bolesława Wójcika w dniu 4 października 1943 r.

25 lutego 1944 r. za wysyłanie donosów do Niemców na żołnierzy AK zastrzelono kobietę w Wildze (brak potwierdzenia wśród mieszkańców).

13 maja 1944 r. rozbrojono posterunek policji w Wildze.

Żołnierze z placówki Wilga brali udział w ochronie zrzutowisk „Spodek” pod Łucznicą i „Ryba” w pobliżu Czerwonego Krzyża. Według relacji Pełki na zrzutowisku „Spodek” zrzutu nie dokonano, natomiast na placówce „Ryba”, przyjęto niewielki zrzut?.

W maju 1944 r. ze „spalonych” lub zagrożonych aresztowaniem żołnierzy AK  utworzono Oddział Leśny. Pod koniec czerwca Oddział Leśny liczył około 100 żołnierzy, którym dowodził  ppor. Edmund Maciejewski ps. „Cis”. Oddział ten działał na ternie lasów garwolińskich. Na miejsca postoju najczęściej wybierano leśniczówkę Izdebno i gajówki: „Na 7 morgach” koło Woli Władysławowskiej, w „Zarzeczu” na Osiedlu Wypoczynkowym w Wildze, w Budach Uśniackich, w Celejowie, Cyganówce, Stoczku, Wilkowyii, Hucie Garwolińskiej i Trzciance. W miejscach postoju prowadzono szkolenia i ćwiczenia polowe mające przygotować oddział do akcji „Burza”. Oddział przeprowadzał akcje aprowizacyjne w okolicznych majątkach. Żywność przechowywano w magazynach polowych pod Ewelinem, Wilgą i „Na 7 morgach”.

9 lipca 1944 r. w Rębkowie patrol Oddziału Leśnego stoczył potyczkę z oddziałem niemieckim z Garwolina. W tej potyczce ranny został Ukrainiec z drużyny radzieckiej, która należała do Oddziału Leśnego. Przewieziono go do majątku Józefa Łaskiego w Celejowie i ukryto w stercie słomy. Zaopiekowała się nim sanitariuszka z Placówki Wilga Klara Pióro ps. „Jasna”. Karol Pieczykolan  polecił Antoniemu Jankowskiemu ps. „Jaskółka” aby pojechał wozem do Sobień Jezior po doktora Nizińskiego. Lekarz udzielił pomocy medycznej rannemu. Gdy wracali, w Woli Celejowskiej natknęli się na patrol żandarmerii na koniach, który jechał do Wilgi. Doktor Niziński sądził, że zostali wydani i że to już jest koniec. Wpadł na pomysł aby pozdrowić żandarmów. Podniósł rękę w geście powitania. Patrol pojechał dalej. Wkrótce ranny partyzant został przeniesiony do kryjówki u Jana Zielińskiego w Goźlinie. Po wkroczeniu wojsk radzieckich zabrano go do sztabu w Żabieńcu.

 

Zrzut broni

W nocy z 21 kwietnia 1944 r. nastąpił zrzut broni dla AK na zrzutowisko o kryptonimie „Kubek”. Teren zrzutu obejmował pola i las od drogi Wilga – Sobienie Jeziory w kierunku wsi Ostrybór. Ochronę zrzutowiska i przejęcie zasobników z bronią dla AK przeprowadziły wspólnie oddziały BCh i AK.

Do wykonania tego zadania z żołnierzy placówki Wilga AK utworzono specjalną drużynę do przyjmowania zrzutów. Według Henryka Bądera była to 16 osobowa drużyna. Dowódcą drużyny został por. Karol Pieczykolan ps. „Sławosz”. W skład drużyny wchodzili: Tkaczyk Piotr ps. „Cyrus” – zastępca dowódcy drużyny, Zieliński Jan ps. „Sokół”, Bonder Henryk ps. „Orlik”, Ciara Jan ps. „Dąb”, Krzysztoszek Jan ps. „Starosz”, Krzysztoszek Bronisław ps. „Hultaj”, Krzysztoszek Wacław ps. „Piorun”, Krzysztoszek Stanisław ps. „Babinicz”, Jankowski Jan ps. „Grabosz”, Krawczyk Adam ps. „Poręba”, Pełka Józef ps. „Sawa”, Walkiewicz Józef ps. „Pocisk”, Olszewski Jan ps. „Silny”, Kwiatkowski Józef ps. „Wiatr” i kpr. Goleniewski Zenon ps. „Wałcz” z Zambrzykowa.

Przygotowania do przejęcia zrzutu trwały kilka miesięcy. Żołnierze oddelegowani do przejęcia zrzutu odbywali w lesie specjalne ćwiczenia i szkolenia. Spotkali się w domach u Karola Pieczykolana i Piotra Tkaczyka. Omawiano przygotowania do wypełnienia powierzonego zadania. Rozpoczęto także budowę podziemnych schronów aby ukryć broń i amunicję ze zrzutów. Dwa duże schrony zbudowano w odległości 700 – 800 m. od przyszłego zrzutowiska w lasku na tzw. „Borkach” w pobliżu gospodarstwa Andrzeja Ciary. Pozostałe mniejsze schrony zbudowano w pobliżu gospodarstw: Jana Ciary ps. „Dąb” na tzw. „Błoniach” w Goźlinie Małym, Józefa Pełki ps. „Sawa” w Ostrymborze,  Jana Zielińskiego ps. „Sokół” w Mariańskim Porzeczu”, Adama Krawczyka ps. „Poręba” przy tzw. „Dróżce” i u Henryka Bądera w Goźlinie Górnym. Drewno na schrony pochodziło od por. Stanisława Mierzikowicza (Strzałkowski) ps. „Lisek” z Łucznicy, który był odpowiedzialny za zrzuty w obwodzie. Wyznaczony teren do zrzutu obejmował polanę leśną znajdującą się pomiędzy drogą Wilga – Sobienie Jeziory, a wsią Ostrybór. Kilkakrotnie przyjeżdżał por. Mierzikowicz z informacją o mającym nastąpić zrzucie. Specjalna drużyna zbierała się na polanie w oczekiwaniu na zrzut, a teren ubezpieczali żołnierze miejscowej placówki.

W ochronie zrzutowiska dyżurował również oddział Jana Kosickiego ps. „Max”, który tak wspomina: „W drugiej połowie lutego 1944 roku miały odbyć się kolejne zrzuty na terenie Obwodu „Gołąb” Garwolin. Wieczorem 16 lutego otrzymuję ustny rozkaz od komendanta Obwodu mjr. „Marcina” Wł. Szkuty, wg. którego zostałem wyznaczony na komendanta ochrony zrzutów na czas od 17 do 24 lutego 1944 roku. Punkt zborny został wyznaczony w Miętnem u kpr. „Bebika” Bolesława Benickiego. Tam mają się stawić „Wilczki” i „Jaguary” i to już o godz. 21. (…) Zrzuty mają się odbyć na dwóch zrzutowiskach. Jeden w rejonie Ostregoboru koło Wilgi, drugi na Czerwonym Krzyżu w rejonie Maciejowic. Każde zrzutowisko miało być czynne trzy dni na przemian. Początek na Ostrymborze. Czas ubezpieczenia od godz. 18-tej do 3.10 dnia następnego. Do Ostregoboru mamy około 20 km przy trzaskającym mrozie i zawiei śnieżnej. Nie było czasu czekać dłużej. Zarządzam wymarsz. Obciążeni bronią i sprzętem grzęźniemy w zaspach śnieżnych. Byle do lasu, który nas osłoni i złagodzi zamieć. W tych warunkach nie było mowy, abyśmy zdążyli przed świtem do zrzutowiska na Ostrymborze. Kwaterę wybraliśmy w leśniczówce Malinówka. Była w pobliżu Ostregoboru. Tu zaopatrzeni zostaliśmy w prowiant i po odpoczynku dotarliśmy w rejon zrzutowiska. Przez trzy noce wyczekujemy sygnałów radiowych z Londynu o wysłaniu samolotów. Pierwszy sygnał o godz. 19.30 umówioną melodią informował, na jakie zrzutowisko dziś będą wysłane samoloty. Drugi sygnał o godz. 23.00 informował o starcie samolotów. Minęły trzy noce, samolot nie przyleciał. –Tak się zdarzało. – Nie ma rady. Trzeba pośpiesznie przechodzić na drugie zrzutowisko w rejonie Czerwonego Krzyża, odległe o 20 km”.

Zanim nastąpił zrzut w kwietniu trzy razy następowała zbiórka partyzantów i oczekiwanie na samolot. W kwietniu przyjechał z Warszawy oficer zrzutowy z małym radiem na słuchawki i dwoma operatorami, którzy zamieszkali u Majaka na Ostrymborze. Później aparat radiowy obsługiwali członkowie placówki. Jednym z radiooperatorów był Tadeusz Smoliński. Przez radio z Londynu nasłuchiwano melodii kujawiaka  – jednego z utworów Chopina, a po jej zakończeniu hasła o mającym nastąpić zrzucie. Hasło dla zrzutowiska „Kubek” brzmiało „Gramy w Czerwony Kapturek”. Sygnał do zrzutu został podany przez radio 21 kwietnia i powtórzony po paru godzinach w godzinach wieczornych. Zrzutowisko zostało ubezpieczone przez pluton żołnierzy miejscowej placówki AK i czterdziestoosobowy oddział BCh z rejonu Wilga pod dowództwem Wacława Rybarczyka ps. „Opora”.

Henryk Bąder tak wspomina – „Byłem jednym z dziesięciu, którzy tworzyli tak zwaną „strzałę sygnalizacyjną” dla samolotu. Zaopatrzeni byliśmy w latarki elektryczne ze zmiennymi kolorami światła: biały, który sygnalizował, że zrzut jest bezpieczny oraz czerwony, który mówił, że zrzutu nie należy tu wykonać tylko na placówce zastępczej. Na końcu tej strzały stał por. Mierzikowicz z dużą latarką na piersiach o białym świetle. „Strzała” miał około 50 m. długości, kształtem przypominała dużą literę „T”. Ustawiona była zgodnie z kierunkiem wiatru. Około godziny 23 usłyszeliśmy daleki odgłos zbliżającego się samolotu od strony Dęblina, a następnie coraz większy grzmot silników czteromotorowego „Liberatora”. Natychmiast włączone zostały wszystkie latarki elektryczne o białych światłach i uniesione wysoko nad naszymi głowami utworzyły strzałę sygnalizacyjną. Samolot nadlatując mignął światłami dając znak, że nas zauważył, zniżył lot, zatoczył nad nami duże koło i za drugim okrążeniem z niewielkiej już wysokości wyładował na „strzałę” kilkanaście pojemników na spadochronach, a za następnym okrążeniem resztę …”.

Po dziesięciu minutach kiedy latarki były wyłączone samolot nadleciał ponownie. Z dużej wysokości zrzucił pozostałą część zasobników, które wylądowały na spadochronach w dużej odległości od zrzutowiska. Spadły w okolicach Celejowa i za Ostrymborem.

Zrzucono łącznie 27 małych i dużych zasobników, w których była broń, amunicja i pieniądze. Zasobnik składał się z pięciu cylindrów, które z łatwością można było rozłączyć. Wewnątrz zasobnika znajdowało się 25 szt. pistoletów „Sten”, 25 szt. pistoletów „Lama” lub „Colt”. Były zawinięte w płótno.  Pozostałą część zasobnika zajmowała amunicja zapakowana w metalowe skrzynki po 2000 szt. Oprócz broni i amunicji zrzucono amerykańskie dolary i okupacyjne złotówki. Pieniądze te zniknęły w niewyjaśnionych okolicznościach. W pistolety „Lama” i Colt” byli uzbrojeni oficerowie i podoficerowie Oddziału Leśnego, może z tego zrzutu.

Zrzut broni dokonała polska załoga ze 1586 Eskadry Specjalnego Przeznaczenia z bazy lotniczej  Brindisi we Włoszech. Załogę samolot B-24 Liberator  stanowili: ppor. Domański Ludwik, chor. Dunajewski Artur, chor. Lewandowski Jan, chor, Środoń Bronisław, st. sierż. Niezręcki Tadeusz, st. sierż. Padzik Józef, sierż. Anderman Aleksander, sierż. Strączek Marian. Samolot nad Dęblinem w wyniku ostrzału został uszkodzony.

Zasobniki przewiózł furmanką „Sawa”, który mieszkał obok zrzutowiska,  do schronu na „Borkach”, a ślady kół furmanki i magazyn zostały zamaskowane. Przed świtem akcję zakończono. Wkrótce okazało się, że przy trzech zasobnikach nie otworzyły się spadochrony. Zasobniki te uderzając o ziemię rozbiły się, a zawartość została rozrzucona. Zarządzono powtórnie zbiórkę drużyny, która zebrała broń i amunicję i ukryła ją tymczasowo w pobliskim zagajniku. Miejsce ukrycia poddano obserwacji a w nocy broń i amunicję przewieziono do magazynu.

W nocy 22 kwietnia bechowcy odbili uwięzionych kolegów z aresztu w Sobieniach Jeziorach. Wśród okolicznej ludności rozeszła się pogłoska, że odbicia uwięzionych bechowców z aresztu dokonał desant zrucony 21 kwietnia. Na trzeci dzień w okolice zrzutu i we wsi Ostrybór zjawili się żandarmi z Sobień Jezior lecz nic nie znaleźli.

23 kwietnia mieszkaniec Goźlina Górnego Piotr Sielski zauważył odsłonięte deski przykrywające magazyn broni. Deski odsłonił wiejący wiatr, który zwiewał piasek z wydmy gdzie był ukryty magazyn. Poinformował o tym żołnierza BCh Jana Dziedzica, a ten Karola Pieczykolana. W nocy magazyn został opróżniony, a zawartość przewieziono do magazynów leśnych koło Łucznicy. W opróżnianiu magazynu i przewożeniu broni oprócz żołnierzy AK brali również udział żołnierze BCh: Kondej Władysław z Mariańskiego Porzecza, Dziedzic Jan i Kłos Edward z Goźlina Górnego oraz Rybarczyk Wacław z synami z Wicia. Po broń do Łucznicy przyjeżdżał  kilkakrotnie samochód ciężarowy z Warszawy. Broń ukrywana była w drewnie odbieranym przez niemiecką firmę pogrzebową z Solca w Warszawie. Ubezpieczenie transportu stanowiło dwóch uzbrojonych żołnierzy z Warszawy ukrytych wśród przewożonych bali drewna. Jeden z transportów do Warszawy ubezpieczał Józef Pełka.

Żołnierze biorący udział w przyjęciu zrzutu otrzymali kliny jedwabnego materiału z czasz spadochronowych, z których szyto bieliznę osobistą lub robiono owijaki do butów.

Obelisk przy skrzyżowaniu dróg Wilga – Sobienie Jeziory a Ostrybór – Mariańskie Porzecze upamiętniający zrzut z 21 kwietnia 1944 r. na placówce „Kubek” – Na pomniku widnieje błędna data zrzutu – 27 kwiecień 1944 r.

 

 Akcja „Burza”

24 lipca 1944 r. żandarmi niemieccy opuścili posterunek żandarmerii w Sobieniach Jeziorach. Na drugi dzień powrócili i zabili jednego z mieszkańców Gusina. Zaistniała obawa, że mogą nastąpić dalsze morderstwa mieszkańców Powiśla.  26 lipca zmobilizowano grupę żołnierzy podziemia, w której składzie byli mieszkańcy wsi Piwonin, Wysoczyn, Szymanowice, Gusin. Patrolowali okolice i brzeg Wisły. Był wśród nich Józef Pełka i Mieczysław Mróz. Gdy wieczorem wracali z Szymanowic do domów, w odległości około 30m. od drogi Wilga – Sobienie Jeziory usłyszeli szum rowerów. Mróz uznał, że to jedzie duży oddział partyzancki i chciał się z nimi przywitać. Lecz w tym czasie za kolumną rowerzystów padły dwa strzały. Padła komenda Halt (stój), kolumna się zatrzymała i wystrzelono racę świetlną. Pełka uzbrojony w Stena, a Mróz w RKM otworzyli ogień do niemieckiej kolumny zmieniając często pozycję. Po niedługim czasie zaczęły padać strzały od strony  Celejowa. Okazało się, że to strzelał zwiad niemiecki liczący 5-6 żołnierzy, który był wysłany przed kolumnę. Zwiad niemiecki również włączył się w wymianę ognia, ostrzeliwujące własną kolumnę.  Wymiana ognia trwała około dwóch godzin. Wymiana ognia pomiędzy dwoma partyzantami, a kompanią rowerzystów prawdopodobnie opóźniła atak na Wilgę. W wyniku wymiany ognia jeden żołnierz niemiecki zginął. W trakcie strzelaniny Niemcy doszli do zabudowań Andrzeja Ciary gdzie wyprowadzili całą rodzinę na podwórko i kazali im położyć się na ziemi. Wypytywali o Rosjan. W nocy Niemcy okopali się, ponieważ sądzili, że zaatakował ich radziecki oddział. Rano 27 lipca podjechał samochód ciężarowy, na który zabrano martwego Niemca. Kompania rowerzystów licząca około 80 żołnierzy skierowała się do Wilgi, gdzie Niemcy rozstrzelali 9 mieszkańców. Wkroczenie radzieckiego zwiadu pancernego zapobiegło pacyfikacji Wilgi. Zamiar pacyfikacji potwierdził schwytany w Gusinie niemiecki żołnierz, który powiedział mężczyźnie, że mieli spalić Wilgę.

W południe 27 lipca w lesie Krasowiczowym pod Wolą Celejowską zebrało się wielu bechowców i akowców. Partyzanci ruszyli za Niemcami, którzy przez Mariańskie Porzecze, Nieciecz, Szymanowice Małe i Szymanowice Duże uciekali w stronę Wisły.  Na brzegu porzucali broń i rowery lub topili je w rzece. Przybyli partyzanci zaczęli ostrzeliwać przeprawiających się na wierzejach Niemców. Wielu z nich utonęło lub zginęło. Partyzanci pozbierali broń na dwa wozy konne i zawieźli do magazynu znajdującego się w stodole u Antoniego Jankowskiego ps. „Jaskółki” w Mariańskim Porzeczu.

Zbigniew Gnat-Wieteska w książce „Armia Krajowa Obwód „Gołąb”- Garwolin” podaje informację, że „28 lipca dowódca placówki por. Karol Pieczykolan „Sławosz” otrzymał informację, że  wycofujący się Niemcy palą i mordują cywilów. Zarządził zbiórkę w lesie pod Wolą Celejowską. Zebrani żołnierze w większości pochodzili z I i II drużyny, pobrali broń z magazynu znajdującego się w stodole u Antoniego Jankowskiego ps. „Jaskółka”. Wysłano patrol pod dowództwem Dziedzica Jana w kierunku Stoczka, który po powrocie nie potwierdził informacji. W związku ze zbliżaniem się oddziałów radzieckich por. „Sławosz” rozkazał pchor. Henrykowi Czaplickiemu ps. „Żuraw” rozformować oddział”. Prawdopodobnie zbiórka i rozformowanie oddziału miało jednak miejsce 27 lipca 1944 r.

Wielu z żołnierzy Armii Krajowej nie przerwało walki. Kontynuowali ją dalej w szeregach WiN z nowym okupantem – z sowietami.

Członkowie placówki Wilga za przynależność i działalność w Armii Krajowej byli  ścigani nie tylko przez Niemców w czasie okupacji ale też po „wyzwoleniu” przez radzieckie i polskie służby bezpieczeństwa NKWD i UB.

Poniżej podaję wykaz żołnierzy z placówki Wilga, którzy oddali życie bądź byli więzieni.

Ppor. Hieronim Drucki – Hofer ps. „Wilk” aresztowany przez Niemców 12 lutego 1943 r.

Kpr. Zenon Goleniewski ps. „Wałcz” został zamordowany przez żandarmów 17 lutego 1944 r. wraz z siostrą Leokadią Goleniewską – Gładysz ps. „Lesia” i ich matką a także rannym partyzantem, którym opiekowała się „Lesia”.

St. strz. Marcin Woźniak ps. „Gwóźdź” (zdjęcie obok) aresztowany w październiku 1944 r. przez NKWD i wywieziony 30 listopada 1944 r. w transporcie z Sokołowa Podlaskiego do łagru sowieckiego podlegającego pod zarząd obozów nr 270) w Borowiczach (miasto było odległe o 12 km od obozu) koło wsi Jegolsk. W obozie w większości przebywali szeregowi żołnierze Armii Krajowej i Batalionów Chłopskich. Z obozu do kraju powrócił ostatnim transportem w drugiej połowie lutego 1946 r. Zmarł 29 kwietnia1946 r. wkrótce po powrocie z Rosji. Był synem Marcina i Anny. Urodził się 27 listopada 1916 r., pozostawił żonę Genowefę.

W październiku NKWD aresztowało i wywiozło do łagru Borowicze również Zarębę Józefa, Budytę Piotra i Adamczyka Józefa zamieszkałych w Niecieczy, Osiadacza Jana z Goźlina Małego, Kołnierzaka Jana z Mariańskiego Porzecza. Por. Pieczykolan Karol ps. „Sławosz” aresztowany w 1946 r. przez Urząd Bezpieczeństwa. Po procesie w Warszawie, 13 lutego 1947 r. skazany na dwa lata w zawieszeniu.

Szer. Lewiński Aleksander ps. „Żbik” aresztowany w 1947 r. przez UB i skazany na 5 lat więzienia.

Szer. Tkaczyk Henryk ps. „Cirus” aresztowany przez UB w 1947 r.  i skazany na 5 lat więzienia. St. strz. Zieliński Jan ps. „Sokół” aresztowany przez UB w 1947 r. i skazany na 7 lat więzienia.

Plut. Józef Pełka ps. „Sawa” (zdjęcie obok)  były żołnierz 28 Pułku Artylerii Lekkiej z Zajezierza, z którym przeszedł szlak bojowy od Wielunia do twierdzy Modlin. Aresztowany 19 maja 1948 r. przez UB. W procesie skazany na 10 lat. Przebywał w aresztach w Garwolinie, w Warszawie na Mokotowie jeden rok i w Rawiczu trzy lata. Jako więzień pracował w Potulicach i w kamieniołomach w Bielawach gdzie za jeden dzień pracy darowano 2 dni kary. Na wolność wyszedł 4 maja 1954 r.

 

Szer. Kwiatkowski Stanisław ps. „Lipa” aresztowany przez UB w 1948 r. Zmarł w więzieniu na Mokotowie.

St. strz.  Kwiatkowski Józef ps. „Wiatr” aresztowany przez UB w 1948 r. Zmarł po powrocie z więzienia w 1956 r.

 

Literatura i źródła

Zbigniew Gnat – Wieteska, Armia Krajowa Obwód „Gołąb” – Garwolin, Pruszków 1997.

Mieczysław Rękawek, „Wilczki” W obronie prawa do wolności, Warszawa 1997.

Zbigniew Gnat – Wieteska, Oddział Leśny Armii Krajowej Obwodu „Gołąb” Garwolin. Siedlce 1982.

Czesław Benicki, Cztery trudne lata w służbie Obwodu „Gołąb”. Biblioteczka Historyczna Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej Koła Obwodu „Gołąb” – Garwolin. 1993.

Relacje i wspomnienia (zbiory własne):

  • Bolesław Wójcik, Wspomnienia z lat wojny i okupacji 1939-1944
  • Karol Pieczykolan, Placówka Wilga ZWZ Armia Krajowa, spis członków
  • Józef Pełka – relacja ustna i pisana
  • Henryk Bonder – relacja pisana
  • Antoni Jankowski – relacja ustna.

 

 

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *